Przedstawiamy scenariusz zajęć gdzie CZĘŚĆ 1 to scenariusz dla nauczycieli, a CZĘŚĆ 2 to materiał dla uczniów. 

CZĘŚĆ 1 - dla nauczycieli

Temat:  Ekoznaki czyli jak wybierać produkty przyjazne środowisku

Cele

Po zakończeniu zajęć uczeń/uczennica:
• zna znaczenie różnych ekoznaków, znaków rolnictwa ekologicznego i ekologicznych znaków informacyjnych
• potrafi wyjaśnić czym są ekoznaki i ekologiczna certyfikacja
• przy wyborze produktów uwzględnia znaki ekologiczne

Metody

dyskusja, praca zespołowa, wykład

Użyte środki

poradniki edukacyjne, prezentacja PowerPoint, produkty i opakowania opatrzone znakami ekologicznymi,
tablica

Przebieg zajęć

1. Zajęcia rozpocznij krótką rozmową na temat robienia zakupów. Zapytaj uczniów, na co zwracają uwagę przy wyborze produktów. Staraj się naprowadzić uczniów na informacje znajdujące się na opakowaniach, w tym na różnego rodzaju znaki i symbole. Zapisz na tablicy wymienione aspekty, którymi uczniowie kierują się podczas zakupów.

2. Pokaż uczniom zebrane wcześniej produkty oraz opakowania na których znajdują się różne symbole i znaki ekologiczne (w tym znaki rolnictwa ekologicznego i ekologiczne znaki informacyjne). Zachęcając uczniów do dyskusji, zapytaj co oznaczają poszczególne znaki, czy spotkali się z nimi wcześniej oraz co one mogą oznaczać. Zapytaj także czy dotyczą one samego produktu czy opakowania. Korzystając z poradników edukacyjnych (CZĘŚĆ 2) bądź prezentacji PowerPoint przedstaw znaczenie poszczególnych znaków. Wykład powinien mieć charakter jak najbardziej interaktywny.

3. Wyjaśnij uczniom, czym są ekoznaki i ekologiczna certyfikacja. Zapytaj jakiego typu towary powinny być poddawane ekoznakowaniu. Następnie, podziel klasę na sześć grup i każdej grupie przydziel wybrany rodzaj towarów konsumpcyjnych:
• żywność
• środki czystości, chemia gospodarcza i kosmetyki
• wyposażenie łazienek i kuchni
• opakowania
• papier
• transport
Poproś, aby uczniowie zastanowili się, ze względu na jakie właściwości towary te mogą podlegać ekocertyfikacji. Zwróć uwagę, że najważniejsze są te cechy, które wykazują istotną uciążliwość dla środowiska i szerokie, realne możliwości jej likwidacji.

4. Na zakończenie zaproponuj uczniom rozwiązanie ćwiczenia z poradnika (CZĘŚĆ 2), polegającego
na przyporządkowaniu odpowiednich ekoznaków do ich opisów.

Przydatne linki
www.ekonsument.pl/page/ekoznaki-144.html
[publikacja „Zielone znaki” Polskiej Zielonej Sieci]
www.ziemia.org/eko-znaki.php
[o ekoznakach]
www.zieloneznaki.pl
[kampania „Znak ma znaczenie”]
www.ec.europa.eu/ecolabel
[ogólne informacje o Margerytce]
www.eco-label.com
[zielony sklep]

CZĘŚĆ 2 - materiały dla uczniów

Temat: Ekoznaki czyli jak wybierać produkty przyjazne środowisku

Znaki ekologiczne, ekoznaki to symbole graficzne z krótką informacją o cechach produktu, wykorzystywane do oznaczania towarów, które wyróżniają się wśród innych mniejszą presją na środowisko przyrodnicze. Ekoznaki, wskazując produkty, które spełniają wymagania ochrony środowiska, pomagają w wyborze podczas zakupów w sklepie. Dają konsumentom broń do ręki – ukierunkowują strumień ich pieniędzy na proekologiczne inwestycje. Klient wybierając produkty ekoznakowane, kształtuje popyt (a więc wpływa na podaż) i zaczyna mieć wpływ na poprawę stanu środowiska.

Ekologiczna certyfikacja, ekoznakowanie to proces przyznawania ekologicznego znaku dla konkretnego produktu, polegający na analizie produktu pod kątem uciążliwości środowiskowych, zakończony przyznaniem certyfikatu uprawniającego do używania ekoznaku. Jest to działanie niezależnej grupy ekspertów bądź organizacji wykazujące, że dany produkt został zbadany pod kątem uciążliwości środowiskowych i pozytywnie wyróżnia się spośród innych towarów dostępnych na rynku.

Jakie produkty możemy oznaczać?

Ekoznakowaniu mogą być poddane wszystkie towary dostępne na rynku, a zwłaszcza te, które wykazują istotną uciążliwość dla środowiska i szerokie, realne możliwości poprawienia niekorzystnych cech. Będą to wszelkiego rodzaju przedmioty codziennego użytku, wykorzystywane w gospodarstwach domowych, w pracy zawodowej, podczas wypoczynku. Otaczają nas setki wyrobów, których produkcja i eksploatacja powoduje zanieczyszczenie środowiska, zmiany klimatu, wpływ na bliższe i dalsze otoczenie.

Na szczególną uwagę zasługują:
• środki czystości, chemia gospodarcza i kosmetyki – ze względu na uciążliwy cykl produkcyjny oraz emisję szkodliwych substancji podczas użycia
• wyposażenie łazienek i kuchni – ze względu na znaczny pobór wodyi energii oraz zużycie detergentów
• opakowania – ze względu na wykorzystanie surowców, energochłonność produkcji oraz możliwość selektywnej zbiórki i recyklingu
• papier – ze względu na wykorzystanie surowców i uciążliwy proces produkcji
• transport – ze względu na zanieczyszczenie atmosfery, wód i gleby oraz poziom hałasu

Przykłady ekoznaków

Europejska Margerytka (Unia Europejska)

Margerytka z dwunastoma gwiazdkami jest alternatywą dla państwowych ekologicznych znaków towarowych krajów zrzeszonych, gwarantującą określoną jakość także poza politycznymi granicami państw członkowskich. Przyznawana jest ponad 23 grupom wyrobów, w tym urządzeniom AGD, odzieży, produktom ogrodniczym czy obiektom turystycznym. Kryteria jakie muszą spełniać określone produkty są ściśle określone, np. dla pralek zużycie wody musi być ograniczone do 12 litrów na kilogram prania, lodówki muszą zużywać o 60% mniej energii elektrycznej od mniej wydajnych urządzeń dostępnych na rynku, a zmywarki charakteryzować się wysoką efektywnością energetyczną, co oznacza oszczędność energii elektrycznej na poziomie co najmniej 23%.

Eko-znak (Polska)

„Eko-znak” przyznawany przez Polskie Centrum Badań i Certyfikacji mogą otrzymywać wyroby krajowe i zagraniczne niepowodujące negatywnych skutków dla środowiska. Dotychczas polski „Ekoznak” przyznano kilkudziesięciu wyrobom, głównie nawozom sztucznym i organicznym oraz materiałom włókienniczym. Znak ten jest praktycznie niewidoczny w sklepach, a z powodu słabej promocji i utrudnionego dostępu do informacji trudno jest stwierdzić jego wiarygodność. Rosnąca rola konsumentów na pewno z czasem zmieni tę sytuację. Do tej pory musimy jednak polegać na częściej spotykanych ekoznakach zagranicznych.

Błękitny Anioł (Niemcy)

Często spotykanym w Polsce ekoznakiem jest niemiecki „Błękitny Anioł”, nazwany tak z powodu znaku graficznego przedstawiającego niebieską postać. Obecnie certyfikacja tym znakiem obejmuje 75 grup produktów i dotyczy około 4000 różnorodnych wyrobów, do których należą między innymi: opony, butelki zwrotne, dezodoranty, lodówki, materiały budowlane, produkty wykonane na bazie tworzyw sztucznych podlegających recyklingowi, chemia gospodarcza, wyroby papierowe.
• 53% mieszkańców Niemiec korzysta ze znaku „Błękitny Anioł” jako podpowiedzi podczas zakupów
• 51% zauważa pozytywny wpływ znaku na rozwój „proekologicznych” technologii
• 44% dostrzega marketingowy wpływ znaku na konkurencyjny rynek produktów przemysłowych
• 56% ocenia zakupy robione z uwzględnieniem ekologicznych znaków towarowych jako formę ochrony środowiska w życiu codziennym

Łabędź (Skandynawia)

Łabędź jest najbardziej znanym, wspólnym dla krajów skandynawskich znakiem ekologicznym. Znakowi graficznemu towarzyszy napis „ekoznakowany” oraz krótki opis wyjaśniający proekologiczny charakter produktu. Przyznanie znaku jest poprzedzone dokładną analizą wybranych cech produktu i procesu produkcyjnego, przeprowadzoną przez akredytowany niezależny instytut badawczy. System przyznawania tego znaku jest oceniany jako jeden z najlepszych, najbardziej kompleksowych i obiektywnych sposobów ekoznakowania na świecie i może być bardzo dobrym przykładem do naśladowania przez inne kraje.

Znaki rolnictwa ekologicznego

Rolnictwo ekologiczne (Unia Europejska)

Od 1 lipca 2010 r. obowiązuje nowe, unijne logo, które będzie obowiązkowe na wszystkich paczkowanych ekologicznych produktach żywnościowych na terenie Unii Europejskiej. Będzie również można dobrowolnie umieszczać logo na sprzedawanych luzem produktach ekologicznych, które zostały wytworzone w UE, lub na produktach ekologicznych sprowadzonych z krajów trzecich. Obecność tego logo na dowolnym produkcie oznacza zgodność tego wyrobu z rozporządzeniem UE w sprawie rolnictwa ekologicznego.

Rolnictwo ekologiczne (Polska – Ekoland)

Znak taki może umieścić na swoim produkcie certyfikowane gospodarstwo ekologiczne będące członkiem Stowarzyszenia Producentów Żywności Metodami Ekologicznymi „Ekoland”. „Ekoland” jest najbardziej znanym i rozpoznawalnym na rynku krajowym znakiem, kojarzonym z żywnością ekologiczną.

BIO (Niemcy)

Niemiecki znak dla ekologicznych produktów spożywczych „Bio” jest niezależnym symbolem wyrobów i produktów spożywczych wszystkich marek pochodzących z gospodarstw ekologicznych w Niemczech. Znak ten został powołany do życia przez duże stowarzyszenia branży spożywczej, stowarzyszenia rolnictwa
ekologicznego, organizacje konsumenckie oraz stowarzyszenia rolnicze w celu zwiększenia bezpieczeństwa wyboru produktów pochodzących z gospodarstw ekologicznych.

Ekologiczne znaki informacyjne

Inną grupą znaków związanych z ochroną środowiska są ekologiczne znaki informacyjne. Znaki te nie są przyznawane w oparciu o ekologiczne kryteria atestacji, lecz informują o wybranych pozytywnych cechach towaru. Często są to informacje bardzo istotne dla użytkownika produktu czy dla konsumenta dbającego
o środowisko – np. wiadomość, że szampon nie był testowany na zwierzętach, albo że monitor jest energooszczędny. Mają one jednak niewiele wspólnego z prawdziwymi ekoznakami, gdyż mówią tylko o małej cząstce cyklu produkcji, wybranej przez producenta jako najbardziej przydatna do reklamy.

Nie testowane na zwierzętach

W fazie badań produkt ani jego składniki nie był testowany na zwierzętach. Najczęściej występuje na kosmetykach. Znakowi mogą towarzyszyć napisy „BWC” (Beauty Without Cruelty – piękno bez okrucieństwa) lub Not Tested on Animals (nie testowane na zwierzętach).

Bezpieczny dla ozonu

Znak ten oznacza, że produkt nie zawiera gazów powszechnie zwanych freonami, które negatywnie wpływają na stan powłoki ozonowej. Najczęściej występujące towarzyszące mu napisy to: Ozone Friendly, Ozon Freundlich, CFC free.

Opakowanie nadaje się do recyklingu

Znak ten informuje, że opakowanie nadaje się do ponownego wykorzystania, czyli recyklingu. Umieszcza się go na opakowaniach z tworzyw sztucznych bądź aluminium. Cyfra i napis, które towarzyszyć mogą symbolowi, oznaczają nazwę surowca użytego do produkcji opakowania.

Opakowanie zostało wyprodukowane z surowców pochodzących
z recyklingu

Znak ten oznacza, że opakowanie zostało wyprodukowane z surowców pochodzących z recyklingu (na przykład z papieru pochodzącego z makulatury). W tym przypadku udział surowców z recyklingu to 65%.

Zielony Punkt

Znak ten mówi, że producent wniósł wkład finansowy w budowę i funkcjonowanie krajowego systemu odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych tworzonego przez organizację odzysku, która zajmuje się organizowaniem i realizowaniem przejętego od przedsiębiorców obowiązku zapewnienia odzysku i recyklingu produktów oraz opakowań wprowadzanych przez nich na rynek krajowy (w Polsce jest to Rekopol Organizacja Odzysku SA). Nie jest to jednak znak recyklingu – nie oznacza on, że opakowanie zrobiono z przetworzonych materiałów lub, że na pewno zostanie przetworzone. Obecnie umieszczany jest na ok. 400 miliardach produktów rocznie.

Dbaj o czystość

Znak ten został wymyślony, żeby promować czystość w miejscach publicznych i przypominać ludziom, żeby opakowanie po zużytym produkcie wyrzucić do kosza nie zaśmiecając nim otoczenia. Nie mylmy go ze znakami recyklingu.

Energy Star

Produkty z tym znakiem zużywają tylko niezbędną ilość energii potrzebną do pracy. Używając produkty z tym znakiem, możemy obniżyć także nasze wydatki od 20 do 30%. Ponad 40 kategorii produktów jest oznaczonych tym znakiem. Zaliczyć do nich możemy m.in.: pralki, zmywarki, lodówki, różnego rodzaju grzejniki, wentylatory, sprzęt RTV i AGD, sprzęt biurowy itp.

TCO Development

Tego typu znak znajdziemy na komputerach, monitorach i klawiaturach. Aby sprzęt komputerowy otrzymał taką etykietę, musi spełniać następujące warunki:
• niskie zużycie energii
• minimalne użycie chlorowanych i bromowanych substancjiopóźniających palenie się oraz metali ciężkich takich jak rtęć i kadm
• zaprojektowanie do łatwej rozbiórki i recyklingu

Ćwiczenie

Przyporządkuj odpowiednie ekoznaki do ich opisów.

• Produkt nie był testowany na zwierzętach.
• Monitor jest energooszędny i nie zawiera metali ciężkich, takich jak rtęć i kadm.
• Opakowanie można ponownie przetworzyć.
• Opakowanie częściowo wykonane jest z surowców wtórnych.
• Co najmniej 95% składników w produkcie spożywczym zostało wyprodukowanych metodami ekologicznymi.
• Unijny ekoznak przyznawany np. urządzeniom AGD, odzieży, produktom ogrodniczym oraz obiektom turystycznym.
• Niemiecki znak dla ekologicznych produktów spożywczych.

Źródłem scenariuszy zajęć oraz materiałów jest strona Kampanii Edukacyjnej Kupuj Odpowiedzialnie www.ekonsument.pl . Zapraszamy do odwiedzin!!!