Toruń, jedno z najstarszych miast w Polsce, położony jest w obrębie Kotliny Toruńskiej. Charakter miasta, jego atrakcyjność i ranga w dużej mierze wynikają z uwarunkowań przyrodniczych. Bogactwem przyrodniczym miasta są tereny zieleni, zajmujące około 30% powierzchni Torunia. Składają się na nie lasy państwowe, komunalne i prywatne (łącznie ok. 30 km2), szereg urządzonych parków, zieleńców i innej zieleni towarzyszącej obiektom użyteczności publicznej (ok. 8 km2) oraz naturalne tereny łąk, błoni, zadrzewień, zarośli i tereny zieleni doliny Wisły i Drwęcy, a także wzdłuż Strugi Toruńskiej i Lubickiej.

O wysokiej randze przyrodniczej obszaru miasta i jego obrzeży świadczy występowanie szerokiej listy obiektów przyrodniczych objętych ochroną prawną. Pomiędzy Starówką,  a lewobrzeżnymi dzielnicami Torunia na Wiśle znajduje się wyspa zwana Kępą Bazarową. Jest to rezerwat leśny, którego celem ochrony jest łęg wierzbowo-topolowy. W granicach Torunia znajduje się też fragment dolnego odcinka ichtiofaunistycznego rezerwatu przyrody „Rzeka Drwęca”. Jego celem jest ochrona środowiska wodnego, a w szczególności ochrona troci, pstrąga, łososia i certy. W sąsiedztwie północnych granic miasta znajduje się najstarszy w regionie rezerwat przyrody „Las Piwnicki”. Południowe, północne i wschodnie obrzeża miasta objęte są ochroną w postaci  3 obszarów chronionego krajobrazu. Wśród nich znajduje się  największy w Polsce kompleks wydm śródlądowych.

W granicach Torunia ustanowiono 44 pomniki przyrody. Wśród nich dominują pojedyncze drzewa. Przyjęto iż corocznie, w okolicach dnia obchodów Światowego Dnia Ochrony Środowiska rozszerzanie listy pomników przyrody o kolejne, cenne obiekty. W bieżącym roku, na sesji Rady Miasta Torunia w dniu 21.05.2009 r. podjęto uchwałę o utworzeniu dwóch kolejnych pomników przyrody. Są nimi „Dąb Astronomi” rosnący na skwerze przy Placu Rapackiego w pobliżu fontanny Cosmopolis oraz „Lipa Rabina Kaliszera” rosnąca na cmentarzu żydowskim przy ul. Pułaskiego i Antczaka.

Miasto położone jest w newralgicznej części sieci ekologicznej EKONET-PL. Tutaj bowiem zbiegają się dwa ważne korytarze ekologiczne: doliny Wisły – korytarz o znaczeniu międzynarodowym i doliny Drwęcy - korytarza o znaczeniu krajowym. W granicach miasta znajdują się w całości lub w części obszary objęte ochroną w europejskiej sieci obszarów chronionych NATURA 2000: „Obszar Doliny Dolnej Wisły”, „Obszar Dybowskiej Doliny Wisły”, „Obszar Nieszawskiej Doliny Wisły”, „Forty w Toruniu” oraz „Obszar Doliny Drwęcy”.
System przestrzenny terenów zieleni w Toruniu tworzy układ pierścieniowo-klinowy. Toruń, prawie ze wszystkich stron otaczają tereny leśne. Zewnętrzny pierścień lasów, powiązany jest z pasem zieleni układu fortyfikacyjnego Twierdzy Toruń. Wewnętrzny pierścień stanowi zieleń urządzona otaczająca Zespół Staromiejski.

Tereny miejskiej zieleni urządzonej tworzą parki, zieleńce i skwery.

Najcenniejszym obiektem jest Park Miejski na Bydgoskim Przedmieściu (25 ha). Park wpisany jest do rejestru zabytków. Założony został na cele publiczne w 1817 roku. W Parku występuje około 65 gatunków i odmian drzew oraz około 30 gatunków krzewów. Funkcjonalnie połączony jest z błoniami nadwiślańskimi nad Martówką. Drugim co do wielkości jest Park Tysiąclecia (19 ha) na Podgórzu, założony na terenie tzw. „zespołu fortyfikacji Przyczółka Mostowego” pomiędzy ul. Podgórską, Idzikowskiego i Kniaziewicza. Zespół wpisany jest też do rejestru zabytków. Park przy ul. Waryńskiego, tzw. „Glazja” (5 ha), jest malowniczo położony na skłonie fortu Św. Jakuba. Porośnięty jest w większości starodrzewiem, z którego w ostatnim okresie usunięto wiele suchych i chorych drzew, zastępując je nowymi nasadzeniami.

Z innych cennych obiektów parkowych wymienić należy:
– Ogród Zoobotaniczny przy ul. Bydgoskiej, na którego terenie rośnie wiele osobliwości dendrologicznych, z których trzy objęte są ochroną w postaci pomników przyrody,
– park na Bielawach, założony pod koniec XVIII w. jako przydworski park krajobrazowy,
– park „Prezydentówka” na Bielanach, wpisany do rejestru zabytków.

Odrębną kategorię stanowią lasy. Lasy komunalne zajmują łącznie około 670 ha powierzchni.  Ze względu na specyficzny, rekreacyjny charakter lasów miejskich, pozyskiwanie drewna jest ograniczone do minimum i wiąże się jedynie z niezbędnymi zabiegami hodowlanymi i sanitarnymi. Zakres prac, rozmiar pozyskania drewna, intensywność zabiegów określa plan urządzenia lasu, który zawiera obowiązujące wytyczne na okres 10 lat. Taki plan sporządzony jest aktualnie na okres do 2015 roku.


Szczepan Burak
Wydział Środowiska i Zieleni Urzędu Miasta Torunia